تبلیغات
ادبیات فارسی - پاسخ ها: (19): نمادهای شخصی برخی شاعران معاصر
>
تاریخ : یکشنبه 27 دی 1394
نویسنده : مجتبی معروف

19ـ‌ چند نماد از میان نمادهای شخصی نیما، اخوان ثالث، فروغ فرّخزاد، شاملو، شفیعی کدکنی و سپهری انتخاب کنید و دربارة آن‌ها توضیح دهید و با نمادهای مشابه آن در ادبیات عرب مقایسه کنید.

نیمایوشیج: استفاده از سمبول با زمینة اجتماعی در شعر معاصر، بوسیله نیما یوشیج با سرودن شعر ققنوس در سال 1316 شروع شد و پس از او پیروان جدی و توانمندی پیدا کرد. با تامل و تدبر در شعر نیما؛ بویژه اشعاری که پس از سال مذکور سروده شده، می توان بخوبی خاستگاه و سرچشمه نمادهای شعری وی را یافت. سرچشمه اصلی نمادهای وی نخست طبیعت و جلوه های گوناگون آن است که شامل عنصر زمان، مکان، برخی عناصر اربعه، پرندگان، جانوران، جنگل و درختان و ... است و سپس نمادهای انسانی که اغلب به شخصیتهای بومی و مردم منطقه زندگی نیما مربوط می شود. از شخصیتهای ملی و حماسی نظیر رستم و اسفندیار و افراسیاب و ... و نیز از شخصیتهای اسلامی نظیر پیامبر اسلام (ص)، حضرت علی (ع) و دیگر پیشوایان دین در شعر او به عنوان نماد نشانی نیست. برخی دیگر از نمادهای او ریشه در اساطیر و سنت و فرهنگ گذشته ما دارند. در این مقاله با بررسی نمادها در شعر نیما یوشیج مشخص گردید که اغلب نمادهای وی ابداعی است و جنبه شخصی دارد. البته حتی ذهنی ترین و شخصی ترین نمادهای او ریشه در جهان عینی و محسوس و محیط زیست شاعر دارد (یاحقی و سنچولی، 1390: 43).

پرندگان، چه اساطیری و چه غیر آن در شعر نیما جایگاه ویژه دارند. نیما از نمادهایی بهره می‌گیرد که توان و ظرفیت کامل برای طرح زمینة اجتماعی دارند. «ققنوس» یکی از مرغ‌های فراوانی است که شاعر به کار می‌گیرد، چه برای بیان احوال و وضعیت و موقعیت کنونی خود و چه آرمان‌ها و احوالی که آرزو دارد به آن‌ها برسد، یا آنچه در وجود دیگری جستجو می‌کند و یا ضدّ آرمان در وجود مرغان پلید. پرندگان به دلیل تنوّع عجیب صوری و سرشتی‌شان برای نیما مهمترین منبع از جهت نمادسازی بوده‌اند. مرغ آمین نیز نماد محوری مرغی است کوه پیکر با سرشتی از مهر. این هردو خصیصه «از بال‌های خود را بر سر دیوارشان می‌گستراند، بر می‌آید، تصویری بسیار گویاتر از تشریح. نیما در ساختن این نماد گر چه از دو مرغ عظیم در دل ادب کهن بهره گرفته: سیمرغ شاهنامه و نیز منطق الطّیر، لیک مرغ نیما انگ و رنگ خود را دارد. ... (یاحقی و سنچولی، 1390: 53-54).

نیما حکایت دردناک مرغ آمین را در شعری به همین نام ماندگار کرده که به احتمال زیاد سرگذشت غمبار خود او نیز هست.

مرغ آمین درد آلودی است کاواره بمانده/ رفته تا آنسوی این بیدادخانه/ بازگشته رغبتش دیگر ز رنجوری نه سوی آب و دانه/ نوبت روز گشایش را/ در پی چاره بمانده... (نیمایوشیج، 1390: 521).

مرغ آمین در اصل فرشته ایست که در آسمان پرواز می‌کند و همیشه «آمین» می‌گوید و هر دعایی که به آمین او برسد مستجاب می شود. آمین همچنین نام ستاره‌ای است که اسم دیگرش «کف الخضیب» است و گویند به هنگام طلوع آن دعا مستجاب می‌شود. نیمایوشیج، شاعر معاصر، حکایت دردناک مرغ آمین را در شعری به همین نام ماندگار کرده که به احتمال زیاد سرنوشت غمبار خود او نیز هست (یاحقی، 1386: 756-757).




آخرین مطالب