تبلیغات
ادبیات فارسی - بهــــــــــــــــــــــــــــــــــــاریه
>
تاریخ : سه شنبه 25 اسفند 1394
نویسنده : مجتبی معروف

بهار و عناصر آن از پرکاربردترین موضوعات در ادب فارسی است. کمبود آب و کوتاهی فصل بهار در ایران و نوزایی و شکوفایی طبیعت از عواملی است که بهار را از محبوب ترین موضوعات در ادب فارسی ساخته است.

در طول تاریخ هزار ساله ادب فارسی، شاعران دو رویکرد متفاوت به بهار داشته اند: رویکرد آفاقی و رویکرد انفسی.

در رویکرد آفاقی ـ که از نیمه اول قرن چهارم آغاز می شود و به سبک خراسانی معروف است ـ شاعران، عمدتاً بر توصیف بهار و عناصر آن تأکید دارند و شعر آنان، جنبه نقاشی از طبیعت دارد. توصیفات دقیق، تصویرسازی های شاعرانه و تشبیهات ملموس از طبیعت، از ویژگی های برجسته این دوره است.

رویکرد انفسی دو بخش است: فلسفی و عرفانی.

رویکرد فلسفی: عناصر اصلی در رویکرد فلسفی به بهار ـ که نماینده بلامنازع آن خیام است ـ خوش باشی، عبرت آموزی و اغتنام فرصت است.

رویکرد عرفانی: با آغاز قرن هفتم و گسترش و نفوذ اندیشه های عرفانی، مفهوم بهار قرین تحول درونی گشت. بهار در این دوره، نماد وجد درون، بیداری دل و تولد دوباره قلمداد شد و شاعرِ عارف، بهار، طبیعت و عناصر آن را متناسب با زمینه های احساسات و احوال درونی خویش تفسیر می کرد.

نخستین بهاریه موجود در زبان و ادب فارسی از پدر شعر فارسی، رودکی سمرقندی است که سراسر آن توصیف بهار است؛ با تشبیهات و تصویرسازی های تازه:

 بهار خرم

آمد بهار خرم با رنگ و بوی طیب1

با صد هزار نزهت2 و آرایش عجیب

شاید که مردِ پیر بدین گَه شود جوان

گیتی بدیل3 یافت شباب4 از پی مشیب5

چرخ بزرگوار یکی لشکری بکرد

لشْکرشْ ابر تیره و باد صبا نقیب6

یک چند روزگار، جهان دردمند بود

بِهْ شد، که یافت بوی سمن باد را طبیب

باران مُشک بوی ببارید نو به نو

وز برگ برکشید یکی حلّه7 قصیب8

کنجی که برف پیشْ همی داشت گُل گرفت

هر جُو یکی که خشک همی بود شد رطیب9

لاله میان کشت بخندد همی زِ دور

چون پنجه عروس به حنا شده خضیب10

بلبل همی بخواند در شاخسار بید

سار11 از درخت سرو مرو را شده مجیب12و13

---------------------------------------------------------------

1. خوشبو و معطر. 
2. پاکی و پاکیزگی.
3. جانشین.
4. جوانی.
5. پیری.
6. مهتر یا سرپرست قوم و گروه.
7. جامه و پوشاک.
8. قسمی پارچه ظریف از کتان تُنُک نرم یا حریر.
9. مرطوب.
10. رنگ بسته، رنگ کرده.
11. نام پرنده ای کوچک.
12. جواب دهنده، پاسخگو.
13. دیوان رودکی، صص 68 و 69.




موضوعات مرتبط: مناسبت ها ,
آخرین مطالب