تبلیغات
ادبیات فارسی - ادامه انواع نظم (رباعی، دوبیتی، ترجیع بند و تركیب بند، مسمط، مستزاد، چهارپاره)
>
تاریخ : جمعه 11 دی 1388
نویسنده : مجتبی معروف

ادامه انواع نظــــم (رباعی، دوبیتی، ترجیع بند و تركیب بند، مسمط، مستزاد، چهارپاره)

انواع نظم (اسلاید) ـ  لینك دانلود  


رباعی (چهارگانه)

شعری است در دو بیت با مطلع هم قافیه

وزن رباعی «لا حَولَ وَ لا قُوه اِلا بِالله»

رعایت قافیه در  دو مصراع بیت اول و مصراع دوم بیت دوم (مصراع چهارم رباعی) الزامی است

رعایت قافیه در مصراع سوم اختیاری است

 

نمونه رباعی

.......................*            ......................*

......................+            ......................*

-------------------------------------

دو بیتی

شعری است در دو بیت و با رباعی در قافیه بندی یكی است

            یعنی: شعری است در دو بیت با مطلع هم قافیه

در وزن با رباعی فرق دارد

 از حیث وزن محدودیت رباعی را ندارد

بیشتر بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل است

نمونه دوبیتی

.......................*            ......................*

........................            ......................*

 

از مشهورترین دوبیتی سرایان

            بابا طاهر عریان

معروفترین دوبیتی های او به لهجه لری است

اشعاری را كه به  لهجه های محلی سروده شده باشد، ادبای قدیم  فهلویات (پهلویات) می گفتندادبای قدیم تمام اشعاری را كه به  لهجه های محلی سروده شده باشد،

 فهلویات (پهلویّات)

 می گفتند

-------------------------------------

ترجیع بند و  تركیب بند

شعری است چند بخشی كه هر بخش آن از نظرقافیه و درون مایه همانند قصیده یا غزل است. این بخشها را بیت مصرع متفاوت به هم می پیوندد («واسطه العقد» یا «بیت برگردان»)

ترجیع بند: اگر بیت برگردان عیناً تكرار شود

تركیب بند: اگر بیت برگردان عیناً تكرار نشود

______________

نمونه ترجیع بند

.......................1           ......................1

........................            ......................1

........................            ......................1

........................            ......................1

.......................*

.......................*

.......................2           ......................2

........................            ......................2

........................            ......................2

........................            ......................2

.......................*

.......................*

______________

نمونه تركیب بند

.......................1     ......................1

........................      ......................1

........................      ......................1

........................      ......................1

.......................*

.......................*

.......................2     ......................2

........................      ......................2

........................      ......................2

........................      ......................2

.......................#

.......................#

 

______________

ترجیع بند و  تركیب بند

نخستین ترجیع بندسرای ایران فرخی سیستانی

بهترین نمونه های ترجیع بند از سعدی و هاتف اصفهانی

______________

مشهورترین تركیب بندها

از جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی در ستایش پیامبر(ص)  و محتشم كاشانی در باره واقعه جانگداز كربلا

______________

تركیب بندها با ابیات كم بر اساس تعداد ابیات نامگذاری می شوند

خانه های چهار مصراع   ـ    مربع یا مربع تركیب

خانه های پنج مصراع   ـ      مخمس یا مخمس تركیب

خانه های شش مصراع   ـ   مسدس  یا مسدس تركیب

 

 

-------------------------------------

تضمین

 آوردن شعر دیگران در شعر خود

انتخاب شعر شاعری دیگر و سرودن مصراع هایی هم وزن و هم قافیه به صورت مسمطی چهار ، پنج و یا شش مصراعی

 آوردن یك مصراع یا یك بیت از شاعری دیگر برای تمثیل یا تأكید در شعر

-------------------------------------

مسمّط

شعری است شامل چند بند و هر بند شامل چند مصراع بریک وزن و یک قافیه .  در حالیکه در پایان مصراع آخر قافیه اصلی را که بنای شعر بر آنست ، بیاورند .  

مصراع آخر رشته های مسمط را مصراع قافیه و بند مسمط و بند تسمیط می نامند

_______________________

مسمط ها براساس شماره مصراع های هر لخت

            سه مصراع   ـ    مثلث مسمط

            چهار مصراع   ـ    مربع مسمط

            پنج مصراع   ـ      مخمس مسمط

نمونه مسمط

.......................1           ......................1

.......................1           ......................1

.......................*

.......................2           ......................2

.......................2           ......................2

.......................*

-------------------------------------

مستزاد

مستزاد  معنی زیاد شده  یا  افزون شده را می رساند

 شعری است كه در آخر هر مصراع جمله یا عبارتی بیفزایند كه در وزن بدان نیازی نباشد

در معنی با مصراع ارتباط دارد

نمونه مستزاد

 

یک چند ، پی زینت و زیـور گشتیم                    در عهد  شباب

یک چند ، پی کاغـذ و دفتر گشتیم                  خواندیم کتاب

چون واقف ازین جهان ابتر گشتیم                    نقشی است برآب

دست از همه شستیم  و قلندر گشتیم                        مــا را دریاب

 

و یا

دوشیــنه پی گــلاب مـی گردیدم                    بـر طرف چمن

‏ پـژمرده گلی میــان گلشن دیـدم                    افسرده چو من

گفتم كه چه كردی كه چنین می سوزی‏           ای یار عزیـز

گفتا كه دمی در این جهـان خندیدم                پس وای به من

 

-------------------------------------

 

چهار پاره

  چند دوبیتی هستند، هم وزن  و با قافیه های مختلف  اما در معنی به هم پیوسته

قافیه معمولاً ‏در مصراع های دوم رعایت می شود

چهارپاره مشهور ملك الشعرا بهاربا عنوان «كبوتران من»

نمونه چهارپاره

.........................           ......................1

........................            ......................1

........................            ......................2

........................            ......................2

........................            ......................3

........................            ......................3

 




موضوعات مرتبط: فارسی عمومی (نگارش) , اسلایدها (پاورپوئینت). ,
برچسب‌ها: اسلاید ,
آخرین مطالب