تبلیغات
ادبیات فارسی - شعر آیینی بی‌مدد عنایت حق سروده نمی‌شود
>
تاریخ : چهارشنبه 18 بهمن 1391
نویسنده : مجتبی معروف

به نقل از سایت سازمان تبلیغات اسلامی

اشاره

می‌گویند به تعبیری می‌توان او را مبدع غزل مدرن دانست، وی تنها شاعر نسل سوم انقلاب محسوب می‌شود كه یك مجموعه مستقل با موضوع امام و انقلاب سروده است. اشعارش به تعبیر مقام معظم رهبری یادآور نفس بیدل دهلوی است.           

محمدسعید میرزایی در سال 1355 در كرمانشاه به دنیا آمد. وی دارای مدرك كارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران می‌باشد.

 میرزایی هم اکنون (1391) دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد می باشد. (نگارنده)

..

در كارنامه هنری میرزایی عناوینی همچون: نفر برگزیده جشنواره جوان خوارزمی در سال 1382، دارنده سرو بلورین جشنواره بین‌المللی شعر فجر، دارنده كتاب‌های «مرد بی‌مورد»- كاندیدای كتاب سال 1378 و «سكوت جرم قوافی نیست» كاندیدای كتاب سال 1380- به چشم می‌خورد.

 میرزایی با «درها برای بسته شدن آفریده شد» اولین پیشنهاد خود را به غزل معاصر ایران عرضه كرد و در «مرد بی‌مورد» شكل یافته این پیشنهادها را ارائه كرد و در نهایت از مجموعه غزل‌های جدی می‌توان «الواح صلح» را یادآوری كرد، با غزل‌هایی نو اما نه در یك شرایط مساوی، میرزایی با ایجاد فضاهای جدید و آشنایی‌زدایی‌های تازه، شاعران غزل را با ظرفیت‌های دیگر این قالب آشنا كرد.

 آنچه در ذیل می‌خوانید گفت‌وگوی مختصری است كه درباره شعر آیینی با ایشان داشته‌ایم: (ادامه مطلب)

لطفاً كمی درباره بیوگرافی و نحوه علاقه‌مندی و پیشینه خود در حوزه شعر و ادبیات توضیح بفرمایید؟

من محمدسعید میرزایی متولد 1355 در كرمانشاه هستم. دیپلم ریاضی فیزیك و فوق لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران را دارم.

ایام كودكی و نوجوانی من با جنگ و دفاع مقدس و شور شوق مردم در جنگ مصادف بود. شعر را از همان ایام كودكی و نوجوانی آغاز كردم و در آن‌ سال‌ها در مسابقات دانش‌آموزی كشوری شركت كردم و نفر اول كشور شدم. اولین مجموعه من در سال 76 منتشر شد و در سال 1378 نیز كتاب «مرد بی‌مورد» منتشر شد كه به چاپ‌های مجدد هم رسید.

كتاب «سكوت جرم توافی نیست» هم در رابطه با حضرت امام خمینی بود كه توسط بنیاد نشر و حفظ آثار امام خمینی منتشر شد.

همچنین كتاب گزیده اشعار «دیروز می‌شوم كه بیای» توسط نشر تكا در اواخر سال 1387 به چاپ رسید كه در سال 88 به چاپ سوم هم رسید كه یكی از كتاب‌های پرفروش سال بود.

علاوه بر آن دو مجموعه شعر هم دفتر هنر و ادبیات هلال با نام‌های «قصائد رضوی» داستان حضرت امام رضا (ع) و «عهد عقیق»، مكاشفات گل سرخ درباره شهادت حضرت زهرا (س) به چاپ رسانیده است. در این مجموعه‌ها هم ویژگی غزل مدرن و هم پارامترهای ادبیات آیینی یافت می‌شود و مخاطبان شعر نو هم می‌توانند از آن استفاده كنند.

تعریف شما از شعر آیینی چیست؟

شعر آیینی جریان جدا از روند كلی شعر معاصر نیست و اینكه مثلاً نسل امروز ما رویكردی به شعر داشتند در حقیقت جز ظرفیت‌های خود زبان فارسی است و جزء ضرورت‌های تاریخی ما به شمار می‌آید و در حقیقت این حركت به سمت دین‌مداری را در همه جهان مشاهده می‌كنیم و خوشبختانه در ایران هم عنایتی كه به روند شعر امروز شده و دیدارهای سالیانه‌ای كه در رابطه با شعر توسط رهبر معظم انقلاب انجام می‌شود باعث شده است كه شعر امروز روند پویایی را طی كند.

اما به طور كلی می‌توان درباره شعر آیینی این چنین گفت كه: شعر آیینی بی مدد عنایت حق سروده نمی‌شود و حوزه‌ای كه به فرهنگ آیینی خدمت می‌كند تحت ظل ولایت هستند و كسانی كه شعر آیینی می‌گویند ولایت‌مدار هستند.

به نظر شما شعر آیینی چه ویژگی‌ و چه جایگاهی دارد؟ و در سرودن آن چه نكاتی باید رعایت شود؟

شعر آیینی باید با همان شاخصه‌های نقد معاصر و فنی شعر امروز مقایسه شود. دیگر اینكه در شعر آیینی شاعر باید تعهد داشته باشد. صحت رباعیات و شأنی كه ممدوحین دارند كار را دشوار می‌كند؛ حوزه مخاطب شعر آیینی وسیع است و مختص مخاطب‌ خاصی نیست. به طور مثال شعری كه برای امام حسین (ع) سروده می‌شود ممكن است بخش اعظمی از فرهیختگان به آن توجه خاص‌تری نشان دهند اما شعر متعلق به عموم مردم است و همه با آن سر و كار دارند.

لذا شعر آیینی باید به گونه‌ای باشد كه هم مخاطب جدی و هم مخاطب عام را در بر گیرد و مردم عادی را در مواجهه با آن دست خالی بازنگرداند.

شاعر همچنین باید با مطالعه و دقت نظر دنبال شعر آیینی برود و همه موارد شعر و شاعری را در آن رعایت كند. به طول مثال وقتی می‌خواستم مجموعه «عهد عقیق» را بگویم خیلی پیگیری كردم و از جاهای مختلف سؤال كردم و كتاب‌هایی كه در این باره معرفی شده بود را مطالعه كردم و احادیث و روایات مربوط به حضرت زهرا (س) به دقت خواندم و سعی كردم با آگاهی كامل سراغ شعر بروم. در مجموع می‌توان گفت حوزه شعر آیینی یك حوزه خطیری است و تجربه ثابت كرده است كه تنها یك شاعر خوب می‌تواند یك شعر خوب آیینی بگوید.

به نظر شما تفاوت شعر آیینی در گذشته با امروز در چیست؟

ما می‌توانیم زمان را به 2 بخش قبل و بعد از انقلاب تقسیم كنیم. در سه دهه اخیر در حوزه شعر آیینی علاوه بر جنبه‌های مصیبت كه مصائب اهل‌بیت را شامل می‌شود به یكسری از مسائل معنوی و آرمانی هم توجه خاص نشان داده شده است.

البته باید قبول كنیم كه در این بین یكسری آزمون و خطا هم وجود دارد، به طور مثال حجم وسیعی از كارهایی كه سروده شده بعضاً ماندگار نبوده‌اند اما با این حال در بین آن‌ها می‌توانیم آثار قابل تأمل نیز پیدا كنیم. به طور كلی نگاه من به روند شعر آیینی یك روند مثبتی است و هدف این است كه حوزه مخاطب فرهیخته را به سمت شعر آیینی جلب كنیم و از سوی دیگر مخاطبانمان را گسترش دهیم و ذائقه و سلیقه آن‌ها را ارتقاء دهیم و بالا ببریم.

چه شعرا و مرثیه‌سرایانی را در حوزه شعر آیینی از گذشته دور تا امروز مؤثر و ماندگار می‌دانید؟ و ویژگی‌ ماندگاری آن‌ها را در چه می‌دانید؟

اگر چه نام بردن كار محقق و منتقد است و كیان منتقد با كیان شاعر فرق می‌كند. نظر شاعر بیشتر احساسی و شهودی است و بطن كار را بیان می‌كند، با این وجود در شعر معاصر می‌توان از حاج علی انسانی، دكتر علی موسوی گرمارودی، حاج‌ غلامرضا سازگار، مرحوم سیدحسن حسینی، یوسف‌علی میرشكاك، قادر طهماسبی، زكریا اخلاقی و محسن حسن‌زاده لولاكوهی به عنوان كسانی كه خوب كار كردند نام برد.

شاعران بسیاری نیز هستند كه ممكن است از قلم افتاده باشند مثل جواد زمانی و دیگر شاعران نسل جوان كه آثار قابل توجهی در حوزه شعر آیینی ارائه كرده‌اند.

اما دلیل ماندگاری آن‌ها؛ من به اعتبار آثاری كه مطالعه كرده‌ام می‌گویم؛ طبیعتاً هر یك از این آثار ویژگی خاص خود را دارد، آقای انسانی اولین كسی بود كه در حوزه شخصیت یگانه حضرت زهرا (س) به گونه‌ای عاطفی به مدح آن بزرگوار پرداختند و جنبه‌های زندگی ایشان را با نگاهی عاطفی دیدند و به نظر من كار ایشان در حوزه ادبیات فاطمی یك كار بنیادین است و در حقیقت ایشان حق بزرگی به گردن شعر آیینی دارند.

آقای گرمارودی نیز ویژگی‌ شعر سپید و توانمندی‌های شعری وزن را در برخورد با آثارشان در خدمت مضامین آیینی آوردند.

همچنین ارزش‌های كاری استاد سازگار، ایشان هم قسمت عظیمی از رباعیات شیعه را كه پیش از ایشان در ادبیات فارسی جای نداشت وارد ادبیات آیینی كردند و بسیاری از رباعیات را به ساحت شعر رساندند و برای كسانی كه بخواهند ادبیات را ادامه بدهند كار فوق‌العاده خوبی است.

حالا ممكن است شاعری ویژگی‌های نو داشته باشد و در حقیقت بداعت در زبانش بیشتر متجلی باشد و دیگری ممكن است پیكره شعرش همان ساختمان كهن باشد، به هر حال شعر یك امر باطنی است و فقط اهل نظر می‌توانند شاعر واقعی را بشناسند.

چه مشكلات و آسیب‌هایی را متوجه شعر و نغمات مداحی در سال‌های اخیر می‌دانید؟

به طور كلی چیزی كه من دیدم و این همه شعر خواندیم این است كه خوشبختانه در سال‌های اخیر آثار خوب زیاد شده است و شاید فقط در بعضی از نوحه‌های تند ابتذال مشاهده می‌شود اما رویكرد شعر خوب زیاد و امیدواركننده بوده است.

جنابعالی معمولاً چه منابع و مراجعی را به عنوان مستندات اشعار خود به كار می‌گیرید؟

در درجه اول ما علم شعر را در قرآن می‌توانیم بیابیم و در حقیقت قرآن خودش بالاترین و زیباترین كلام است. در كنار قرآن مهم‌ترین منبع معارف اهل‌بیت (ع) است ضمن اینكه در این زمینه شاعری موفق است كه از دانش ادبی هم برخوردار باشد و با نقد امروز و تئوری‌های امروز هم آشنایی داشته باشد.

به نظر شما آیا اشعار و نغمات مداحی در گذشته حال و هوای خالصانه و عاشقانه‌تری داشت یا این موضوع را در شعر آیینی امروز پررنگ‌تر می‌بینید؟

البته من در این زمینه صاحب نظر نیستم اما به نظر من در بین آثار چاپ شده در 2 دهه اخیر بخشی از اشعار آیینی كه جزیی از پیكره دفاع مقدس هستند و حال و هوای حماسی هم دارند جنبه‌های عمیق‌تری از شعر را داراست. به طور مثال آقای میرشكاك به جنبه‌های باطنی شعر توجه بیشتری نشان می‌دهند.

به نظر شما كدامیك از قالب‌های شعری ظرفیت‌های بیشتری در شعر و نغمه‌های آیینی دارد؟

قالب چیزی از پیش تعیین شده نیست كه شاعر از قبل بداند و بگوید من در فلان قالب شعر می‌گویم به نظر من قالب در فرآیند سرودن شعر شكل می‌گیرد. و در تمام قالب‌ها چه مثنوی و غزل و... و چه قالب‌های كهن و امروزی یك امكانی هست و نمی‌توان یكی را بر دیگری برتری داد. باید دید كه شاعر در چه موقعیت‌هایی از آن‌ها استفاده می‌كند.




آخرین مطالب