تبلیغات
ادبیات فارسی - حکیم نزاری بیرجندی قهستانی
>
تاریخ : پنجشنبه 19 آذر 1394
نویسنده : مجتبی معروف
«حکیم سعد الدّین پسر شمس الدّین پسر محمد نزاری فوداجی بیرجندی قهستانی (721-645) از گویندگان بزرگ نیمه دوّم سده هفتم و آغاز قرن هشتم است. سال ولادت نزاری را 645 هجری قمری باید پذیرفت. هیچ یک از تذکره نویسان سال ولادت او را ذکر نکرده‌اند ولی از قول خود نزاری در مثنوی دستورنامه که خود را 65 ساله دانسته و این مثنوی را در 710 پرداخته، می‌توان دانست که در 645 پا به دنیا گذاشته است» (مصفّا،1373: 14-12). در سال وفات او قول‌های متفاوتی ذکر شده، از جمله سال وفات او را 720 یا 721 نقل کرده‌اند. (همان: 23) حکیم نزاری هم عصر سعدی بوده و علاقه زیادی به سعدی و شعر او داشته و «در سال 1280 م. در جریان سفر خود به ماوراء قفقاز غزل‌های متعددی به تقلید از سعدی سروده است» (غلامعلی بایبوردی، 1370: 239). 
حکیم نزاری قهستانی یکی از بهترین غزل سرایانی است که در فاصله بین سعدی و حافظ اشتهار یافته است. این شاعر فلسفی مشرب و خمریه سرا، بر اثر به چاپ نرسیدن دیوانش در عصر جدید ناشناخته مانده است. (خرّمشاهی، 1385: 62).
وی با عرفان صوفیه آشنایی داشته به طوری که حتّی یک بررسی سطحی و شتاب‌زده آثار نزاری نیز نشان می‌دهد که این آثار غالباً با زبان کنایه‌ای اشعار عرفانی صوفیان بیان شده و مجموعه‌ای از موضوعات، ایده‌ها و علایم رمزی صوفیان در سرتاسر آثار نزاری پراکنده است، از جمله در هم آمیختگی تصوّرات عاشق و معشوق، فراق و وصال، باده نوشی و نشئة روحانی و دیگر. دامنة گستردة گفتمان صوفیانه نزاری و مهارتی که در به کارگیری تعابیر ویژه صوفیان به کار می‌برد، نمایانگر آن است که آشنایی او با تصوّف آشنایی منحصراً ادبی و ناشی از آموزش او در بیرجند و هرات نبوده است. شکّی نیست که آشنایی کامل شاعر با آموزه‌ها و عملکرد صوفیان تنها از طریق ارتباط قبلی او با طریقت‌های تصوّف در وطن وی خراسان میسّر بوده است. خراسان از همان سده‌های نخستین اسلام یکی از گهواره‌های تصوّف بود. (ابوجمال، 1382: 128).
________________________
منابع:
ـ ابوجمال، نادیا. (1382). اسماعیلیان پس از مغول: نزاری قهستانی و تداوم سنّت اسماعیلی در ایران. ترجمة محمود رفیعی. تهران: هیرمند.
ـ خرّمشاهی، بهاءالدّین. (1385). حافظ نامه (بخش اوّل). تهران: علمی و فرهنگی. چاپ شانزدهم.
ـ غلامعلی بایبوردی، چنگیز. (1370). زندگی و آثار نزاری. ترجمه مهناز صدری. تهران: علمی.
ـ مصفا، مظاهر. (1373). «دیباچه مظاهر مصفّا». در مقدّمه دیوان حکیم نزاری قهستانی. تهران: نشر صدوق.
__________________



آخرین مطالب