تبلیغات
ادبیات فارسی - پاسخ ها: (3) مهم‌ترین عنصر دارای نقش در پدید آمدن جنبۀ غنایی آثار ادبی
>
تاریخ : دوشنبه 23 آذر 1394
نویسنده : مجتبی معروف

3) به نظر شما مهم‌ترین عنصر دارای نقش در پدید آمدن جنبۀ غنایی آثار ادبی چیست؟ چرا؟

عوامل ایجاد جنبه‌های غنایی و تقویت آن در منظومه‌های غنایی بسته به نوع متن تغییر می‌کند. این عوامل در شعر و نثر فارسی قابل دنبال کردن است. در هر صورت عامل مؤثّر موضوع و تم است و محصول فرم یا صورت و ساخت بیرونی اثر در غنایی بودن تأثیر ندارد. در منظومه‌های غنایی عامل مهم برخورد انسان است. این موضوع می‌تواند گاهی گزارش وابستگی و احساسات فردی شاعر باشد که بیشتر در آثار غیر داستانی و عمدتاً غزل دیده می‌شود و یا گزارش وابستگی شخصیت‌های دیگری باشد که در آثار داستانی مطرح می‌شود. از مهم‌ترین عناصر مؤثر در جنبة غنایی آثار ادبی، وصف، عشق، توصیف معشوق و عاشق است (توصیف معشوق بیشتر از توصیف عاشق است). از این میان عنصر عشق از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

شاید بتوان موضوع عشق و گزارش عشق را به عنوان مهم‌ترین عامل جنبة غنایی آثار غنایی به حساب آورد. البتّه در داستان‌های عاشقانه، معشوق شخصیت مرکزی داستان است و پیدا شدن عاشق به تبع معشوق است. بنابراین شاعرانی که عاشق‌تر زیسته‌اند، به ساخت غنایی فراگیرتری نیز، برای شعر عاشقانة دوران‌شان دست یافته‌اند. هم‌ذاتی شعر و عشق، رویکرد هماهنگی پدید می‌آورد که هم از ذات عشق نشأت می‌گیرد، و هم بر ذات رابطة انسانی متّکی است.

ذهنیت غنایی، نه تنها رابطة بیواسطة انسان با انسان را گسترش می‌بخشد، بلکه آن را با رابطة بی‌واسطه با طبیعت نیز تکمیل می‌کند و هماهنگی و سلوک عاشقانه میان دو تن را به این همانی انسان و جهان می‌پیوندد.

این نوع شعر در واقع آیینة عواطف و احساسات وآلام یا لذّات شاعر است، یعنی شاعر از پنجرۀ ذهن و با زبان و احساس درونی خود به وقایع وحوادث می نگرد. غرض ومقصود نهایی شعرغنایی، توصیف عواطف و نفسانیات نوع بشر است وبه همین جهت از وی‍ژگی‌های خاص، برخوردار است .

بنابر این عشق اصلی‌ترین درون‌مایة شعر غنایی است. جدای از تغزّل که اساساً بر پایة عشق و معاشقه استوار است، شاعران منظومه‌سرا با محور قرار دادن عشق، داستان‌هایی را بیان کرده‌اند که هر یک به فراخور وسع و توان به دنبال مطلوبی و هدفی بوده‌اند.

از عشق ـ اصلی‌ترین درون‌مایة شعر غنایی ـ که بگذریم، وصف از عناصری است که در تقویت جنبة غنایی نقش مهمّی ایفا می‌کند. توصیف نه فقط قصّه را ـ از رزمی و بزمی ـ روح و حرکت می‌بخشد، شعر غنایی را هم خواه غزل باشد یا قصیده، غنی می‌کند و پر مایه. بخش عمده‌ای از داستان‌های عاشقانه را توصیفات آن تشکیل می‌دهد. همین توصیف‌ها است که موجب ارزش‌گذاری آن‌ها می‌شود. در سنّت منظومه‌پردازی عاشقانه، دوام و قوام این منظومه‌‌ها بسته به دامنة توصیفات آنها بوده که موجب آفرینش منظومه‌های مفصّل و چند هزار بیتی می‌شده و الاّ موضوع این منظومه‌ها اغلب تکرار موضوعات گذشته بوده است.

 




موضوعات مرتبط: نمونه سؤال آزمون های دكترا زبان و ادبیات فارسی ,
آخرین مطالب